The Royal Mint to państwowa mennica Wielkiej Brytanii i jedna z najstarszych instytucji menniczych na świecie. Jej historia sięga 886 roku, a dziś działa jako spółka należąca w całości do brytyjskiego skarbu państwa. Wybija monety obiegowe, okolicznościowe i kolekcjonerskie dla Wielkiej Brytanii oraz innych państw.

Brytyjska mennica przez ponad 1100 lat zmieniała siedziby, technologie i zakres działalności. Pozostała jednak symbolem jakości, którego pilnuje m.in. średniowieczna procedura Trial of the Pyx. Monety takie jak Sovereign i Britannia rozpoznają kolekcjonerzy na całym świecie.

Ten przewodnik wyjaśnia, czym jest Royal Mint, jak wyglądała jej historia, jakie emisje są najsłynniejsze i czym monety kolekcjonerskie różnią się od bulionowych. Na końcu odpowiadamy również na pytanie, gdzie kupić oryginalne monety The Royal Mint w Polsce.

Co to jest The Royal Mint?

The Royal Mint to oficjalna mennica Wielkiej Brytanii z siedzibą w Llantrisant w Walii. Od 2009 roku działa jako spółka The Royal Mint Limited, w całości należąca do HM Treasury. Wybija brytyjskie monety obiegowe, monety kolekcjonerskie, medale i wyroby z metali szlachetnych.

HM Treasury to brytyjskie ministerstwo skarbu. Określenie „Royal” wskazuje na królewski charakter instytucji: monety są wybijane na mocy prerogatywy Korony i noszą wizerunek panującego monarchy. Tytuł Master of the Mint, oznaczający zwierzchnika mennicy, należy dziś do kanclerza skarbu.

The Royal Mint ma wyłączny kontrakt na dostarczanie monet obiegowych Wielkiej Brytanii. Ponadto realizuje zamówienia zagranicznych banków centralnych, projektuje medale państwowe i wojskowe oraz wybija monety kolekcjonerskie przeznaczone na rynki na całym świecie.

Działalność The Royal Mint obejmuje 4 obszary:

• waluta, czyli monety obiegowe dla Wielkiej Brytanii i innych państw;
• numizmatyka, czyli monety kolekcjonerskie, okolicznościowe i medale;
• metale szlachetne, czyli produkty ze złota, srebra i platyny;
• biżuteria, czyli linia „886 by The Royal Mint”.

Jak wyglądała historia Royal Mint od Alfreda Wielkiego do Llantrisant?

Historia Royal Mint zaczyna się ok. 886 roku za panowania Alfreda Wielkiego. Od 1279 roku mennica działała w Tower of London przez ponad 500 lat. W latach 1810-1812 przeniesiono ją na Tower Hill, a od 1968 roku jej siedzibą jest Llantrisant w Walii.

Początki za panowania Alfreda Wielkiego

Początki The Royal Mint sięgają około 886 roku. Za panowania Alfreda Wielkiego, króla Wessexu, w Londynie wybijano srebrne pensy z monogramem miasta. Od tego okresu The Royal Mint wywodzi swoją ponad 1100-letnią historię i uznaje się za najstarsze przedsiębiorstwo w Wielkiej Brytanii.

W czasach średniowiecznych w Anglii działało wiele lokalnych mennic. Z czasem produkcję monet stopniowo centralizowano w Londynie, co pozwoliło ujednolicić wagę i próbę monet w całym królestwie.

Tower of London i Isaac Newton

Od 1279 roku mennica mieściła się w murach Tower of London. Pozostała tam przez ponad 500 lat, chroniona przez garnizon twierdzy. Monety wybijano ręcznie, uderzając młotem w stempel.

Najsłynniejszym urzędnikiem mennicy był fizyk Isaac Newton. W 1696 roku objął stanowisko Wardena, a od 1699 do 1727 roku pełnił funkcję Master of the Mint, czyli zwierzchnika mennicy. Newton ścigał fałszerzy i nadzorował wielką reformę i wymianę srebrnych monet.

Tower Hill i era maszyn parowych

Na początku XIX wieku dotychczasowa siedziba w Tower of London nie zapewniała wystarczającej przestrzeni dla nowych maszyn. W latach 1810–1812 mennicę przeniesiono do nowego budynku na Tower Hill, po drugiej stronie ulicy. W 1816 roku przeprowadzono tzw. wielką przebitkę, która utrzymała stosowaną już wcześniej próbę srebra 925 oraz zmieniła standard wagowy srebrnych monet: z funta trojańskiego srebra sterling zaczęto wybijać 66 szylingów zamiast 62.

Na terenie Tower Hill mennica działała przez ponad 150 lat. W tym czasie wybijała monety dla Wielkiej Brytanii i znacznej części imperium brytyjskiego.

Llantrisant i decymalizacja z 1971 roku

W XX wieku podjęto decyzję o przejściu brytyjskiego systemu monetarnego na system dziesiętny. Zakład na Tower Hill był zbyt mały, aby wybić setki milionów nowych monet. Królowa Elżbieta II otworzyła nową mennicę w Llantrisant w Walii 17 grudnia 1968 roku.

Dzień decymalizacji wyznaczono na 15 lutego 1971 roku. Od tego dnia funt dzielił się na 100 pensów zamiast na 240. Ostatnią monetą wybitą w Londynie był złoty Sovereign z listopada 1975 roku.

Czym jest Trial of the Pyx i jak Royal Mint kontroluje jakość monet?

Trial of the Pyx to ceremonialna procedura kontroli zgodności monet z określonymi normami dotyczącymi masy, wymiarów i składu metalu. Jej tradycja sięga XIII wieku. Losowo wybrane monety trafiają do skrzyni zwanej pyx, a następnie są poddawane kontroli przez jury złożone ze złotników.

Nazwa procedury pochodzi od skrzyni, w której przechowuje się próbki monet. Pierwszy formalnie udokumentowany Trial of the Pyx odbył się w 1282 roku. Dziś próbę przeprowadza londyńska gildia złotników w Goldsmiths’ Hall.

Procedura przebiega w 3 etapach:

• wybór losowych monet z poszczególnych partii produkcji;
• zbadanie ich masy, wymiarów i składu metalu przez jury;
• ogłoszenie werdyktu w obecności przedstawiciela Korony.

Trial of the Pyx to jedna z najstarszych procedur sądowych w Wielkiej Brytanii. Z punktu widzenia kolekcjonerów stanowi potwierdzenie kontroli zgodności monet The Royal Mint z wymaganymi parametrami.

Jakie monety i produkty wytwarza dziś Brytyjska Mennica Królewska?

Brytyjska Mennica Królewska wybija monety obiegowe dla Wielkiej Brytanii i innych państw, monety okolicznościowe i kolekcjonerskie, medale państwowe oraz wyroby z metali szlachetnych. W historii produkowała monety dla ok. 60 krajów, a od 2022 roku prowadzi też linię biżuterii.

Produkcja monet w Llantrisant odbywa się na odrębnych liniach. Na linii monet obiegowych wybijane są funty i pensy dla Wielkiej Brytanii oraz monety na zamówienie innych państw. Linia kolekcjonerska odpowiada natomiast za roczne zestawy monet, serie tematyczne i emisje okolicznościowe.

Monety kolekcjonerskie Royal Mint powstają w kilku standardach wykończenia i wariantach:

• Brilliant Uncirculated, czyli monety bez śladów obiegu o jednolitym połysku;
• Proof, czyli monety wybite stemplem lustrzanym, z lustrzanym tłem i matowym reliefem;
• Piedfort, czyli monety o podwójnej grubości, bite w niskim nakładzie.

Monety kolekcjonerskie Royal Mint powstają w różnych standardach wykończenia. Do najczęściej spotykanych należą Brilliant Uncirculated, czyli monety o wysokiej jakości bicia i jednolitym połysku, oraz Proof, wyróżniające się szczególnie starannym wykonaniem, zwykle z lustrzanym tłem i matowym reliefem.

Osobną kategorię stanowią monety Piedfort. Nie jest to standard wykończenia, lecz specjalny wariant monety o zwiększonej, zazwyczaj podwójnej grubości i masie względem standardowej wersji. Piedforty są często emitowane w niewielkich nakładach i mogą być jednocześnie wykonane w standardzie Proof.

Mennica wytwarza produkty ze złota, srebra i platyny. Metale szlachetne są wykorzystywane przede wszystkim do produkcji monet kolekcjonerskich, medali i biżuterii. Osobną część działalności stanowi działalność związana z metalami szlachetnymi, opisana szerzej w dalszej części tekstu.

Jakie są najsłynniejsze monety Royal Mint?

Do najbardziej rozpoznawalnych monet The Royal Mint należą złoty Sovereign, wybity po raz pierwszy w 1489 roku i emitowany w nowożytnej formie od 1817 roku, oraz Britannia z wizerunkiem kobiecej personifikacji Wielkiej Brytanii z trójzębem, emitowana od 1987 roku. Wśród kolekcjonerów zainteresowaniem cieszą się również serie okolicznościowe i tematyczne, m.in. Queen’s Beasts oraz monety 50 pensów.

Sovereign

Pierwszy Sovereign wybito w 1489 roku za panowania Henryka VII. Była to duża złota moneta o wartości 20 szylingów z wizerunkiem króla na tronie. Nowożytny Sovereign wprowadzono w 1817 roku za panowania George’a III. Zawiera 7,32 g czystego złota w stopie 22-karatowego złota.

Na rewersie nowożytnego Sovereigna widnieje święty Jerzy zabijający smoka. Projekt autorstwa włoskiego grawera Benedetta Pistrucciego jest wykorzystywany od ponad 200 lat. Współczesne monety Sovereign w standardzie Proof są emitowane w ograniczonych nakładach i cieszą się zainteresowaniem kolekcjonerów.

Britannia

Britannia to kobieca personifikacja Wielkiej Brytanii, przedstawiana m.in. w hełmie, z tarczą i trójzębem. Motyw pojawił się już na monetach rzymskich, a na monety angielskie powrócił w XVII wieku. Współczesną złotą Britannię The Royal Mint wprowadziła w 1987 roku.

Współczesne monety Britannia wykorzystują kilka rozwiązań mających utrudniać ich fałszowanie. Nowsze emisje mają cztery zabezpieczenia, m.in. ukryty obraz zmieniający się w zależności od kąta patrzenia oraz mikrotekst umieszczony na obrzeżu tarczy. Warianty Proof wyróżniają się szczególnie starannym wykonaniem.

Serie okolicznościowe i tematyczne

Seria Queen’s Beasts przedstawia dziesięć heraldycznych bestii, które strzegły wejścia do opactwa Westminster podczas koronacji Elżbiety II w 1953 roku. Każda moneta z serii przedstawia jedną z tych postaci, m.in. lwa Anglii lub jednorożca Szkocji.

Monety 50 pensów stały się popularnym obszarem brytyjskiego kolekcjonerstwa. W 2016 roku The Royal Mint rozpoczęła serię z postaciami stworzonymi przez Beatrix Potter, m.in. z Piotrusiem Królikiem. We wrześniu 2026 roku mennica wydała również monetę 50 pensów związaną z 60-leciem serii „Star Trek”.

Czym różnią się monety kolekcjonerskie Royal Mint od monet bulionowych?

Monety kolekcjonerskie Royal Mint mają limitowany nakład, wykończenie Proof lub Brilliant Uncirculated, etui i certyfikat. Ich wartość wynika z motywu, nakładu i jakości wybicia. Monety bulionowe wybija się w standardowej jakości, a ich cena zależy głównie od notowań kruszcu.

Cecha	Moneta kolekcjonerska	Moneta bulionowa
Cel emisji	Upamiętnienie, kolekcja, prezent	Obrót kruszcem
Jakość wybicia	Proof lub Brilliant Uncirculated	Standardowa
Nakład	Limitowany, często numerowany	Zależny od popytu
Opakowanie	Etui, kapsuła, karta historyczna	Tuba lub kapsuła
Dokumentacja	Certyfikat Autentyczności	Zwykle brak
Źródło wartości	Motyw, rzadkość, stan zachowania	Masa i cena kruszcu

Te same wzory, np. Sovereign i Britannia, występują w obu wersjach. Monety bulionowe nie mają jednak oprawy okolicznościowej ani certyfikatu, a ich zakup to inna kategoria produktu. Kolekcjonerów interesuje przede wszystkim wersja kolekcjonerska. Obok monet mennica wytwarza też sztabki.

Dlaczego kolekcjonerzy na całym świecie cenią monety Royal Mint?

Monety The Royal Mint mogą budzić zainteresowanie kolekcjonerów ze względu na ponad 1100-letnią tradycję mennicy, kontrolę parametrów monet w ramach Trial of the Pyx, ograniczone nakłady wybranych emisji, staranne wykonanie monet w standardzie Proof oraz motywy związane z historią monarchii brytyjskiej i kulturą popularną.

Monety Royal Mint łączą 5 cech, które decydują o ich wartości kolekcjonerskiej:

• Tradycja instytucji, która wybija monety od czasów Alfreda Wielkiego.
• Kontrola jakości potwierdzana corocznie przez Trial of the Pyx.
• Nakład ograniczony w emisjach Proof i Piedfort.
• Motywy z historii monarchii, heraldyki i literatury.
• Rozpoznawalność marki wśród kolekcjonerów w Europie, Ameryce i Australii.

Monety The Royal Mint mogą zainteresować również osoby rozpoczynające kolekcjonowanie. Informacje na temat poszczególnych emisji są szeroko dostępne, a serie tematyczne pozwalają budować spójną kolekcję wokół wybranego zagadnienia. W Polsce oficjalne emisje są dostępne m.in. za pośrednictwem dystrybutorów mennicy, wśród których znajduje się Skarbnica Narodowa.

Jak Royal Mint odzyskuje metale szlachetne z elektroniki?

The Royal Mint odzyskuje złoto z płytek drukowanych pochodzących ze zużytego sprzętu elektronicznego w zakładzie uruchomionym w 2024 roku w Llantrisant. Zakład o powierzchni 3700 m² korzysta z opatentowanej technologii kanadyjskiej firmy Excir i może przetwarzać do 4000 ton płytek drukowanych rocznie.

Płytki drukowane pochodzące z telewizorów, laptopów i telefonów zawierają niewielkie ilości złota. Technologia Excir pozwala odzyskiwać ten metal w temperaturze pokojowej i w ciągu kilku minut. W wyniku procesu uzyskuje się złoto o próbie 999,9.

Odzyskane złoto jest wykorzystywane m.in. w linii biżuterii „886 by The Royal Mint”. Nazwa nawiązuje do 886 roku, od którego mennica liczy swoją historię. Przedsięwzięcie pokazuje, w jaki sposób instytucja o ponad tysiącletniej tradycji rozwija nowe kierunki działalności.

Gdzie kupić oryginalne monety kolekcjonerskie The Royal Mint w Polsce?

Oryginalne monety kolekcjonerskie The Royal Mint w Polsce najlepiej kupić u oficjalnego przedstawiciela mennicy. Taką rolę pełni Skarbnica Narodowa, działająca od 2005 roku. Firma dołącza do monet Certyfikat Autentyczności i zapewnia 14 dni na zwrot bez podawania przyczyny.

Zakup monety zagranicznej mennicy wymaga pewności co do jej pochodzenia. Przed zakupem sprawdź 3 kryteria:

• Status sprzedawcy jako oficjalnego dystrybutora emisji.
• Dokumentację w postaci Certyfikatu Autentyczności.
• Warunki zwrotu i reklamacji.

Kryteria te spełnia Skarbnica Narodowa, która jest oficjalnym przedstawicielem The Royal Mint w Polsce. Firma reprezentuje też m.in. Royal Canadian Mint, Monnaie de Paris i Perth Mint, a współpracuje z emitentami z ponad 50 krajów. Na pytanie, gdzie kupić oryginalne złote monety oraz srebrne monety od znanych mennic światowych, wskazuje się więc przede wszystkim oficjalnych dystrybutorów tego typu.

Skarbnica Narodowa oferuje emisje o ograniczonych nakładach. Publikuje ponadto materiały edukacyjne poświęcone numizmatyce, m.in. na blogu „Monety i Historia” oraz w Poradniku Kolekcjonera.

Najczęściej zadawane pytania

Kolekcję monet brytyjskiej mennicy warto budować, zwracając uwagę na wiarygodne źródło pochodzenia, certyfikat oraz pełną dokumentację emisji. Ułatwia to potwierdzenie autentyczności monety i jej pochodzenia, co może mieć znaczenie również przy późniejszej odsprzedaży. Warto jednak pamiętać, że przyszła wartość kolekcjonerska monety zależy od wielu czynników, m.in. jej nakładu, stanu zachowania, popytu oraz sytuacji na rynku numizmatycznym.